۷ عامل ایجاد جرقه و آتشسوزی هنگام انتقال سوخت در محیط صنعتی
۱. استفاده از پمپ و تجهیزات برقی نامناسب
استفاده از پمپ، موتور، کلید، تابلو برق یا کابل معمولی در محیطی که بخارات قابل اشتعال وجود دارد، یکی از مهمترین عوامل ایجاد آتشسوزی است. جرقه داخلی موتور، کلید برق یا اتصال معیوب میتواند بخارات سوخت را مشتعل کند.
راههای جلوگیری
- نوع پمپ را بر اساس نوع سوخت و طبقهبندی محیط انتخاب کنید.
- در محیطهای خطرناک، از تجهیزات دارای تأییدیه و مشخصات مناسب ضدانفجار استفاده کنید.
- پیش از نصب، گواهی و ردهبندی فنی تجهیزات را بررسی کنید.
- از اتصالهای موقت، سیمهای آسیبدیده و چندراهیهای غیراستاندارد استفاده نکنید.
- تعمیر تجهیزات برقی را به فرد متخصص بسپارید.
- ۲. تجمع بخارات سوخت و تهویه نامناسب
بنزین و برخی مایعات قابل اشتعال، بخاراتی تولید میکنند که ممکن است در فضاهای بسته، گودالها، کانالها یا نقاط کمارتفاع جمع شوند. اگر این بخارات به منبع جرقه برسند، احتمال آتشسوزی یا انفجار وجود دارد.
راههای جلوگیری - عملیات انتقال سوخت را در محل دارای تهویه مناسب انجام دهید.
- از تجمع بخارات در اطراف مخزن، پمپ و محل تخلیه جلوگیری کنید.
- تهویه را طوری طراحی کنید که بخارات به محل امن هدایت شوند.
- قبل از ورود افراد به فضای بسته، شرایط محیط بررسی شود.
- در فضاهای حساس از تجهیزات پایش گاز و بخارات قابل اشتعال استفاده کنید.
- از روشنکردن هرگونه وسیله تولیدکننده جرقه در محل جلوگیری کنید.
۳. ایجاد الکتریسیته ساکن و اتصال زمین نامناسب
جریان سوخت در شیلنگ، لوله، فیلتر و لیترشمار میتواند باعث ایجاد بار الکتریکی ساکن شود. اگر این بار بهدرستی تخلیه نشود، هنگام نزدیکشدن به یک جسم رسانا ممکن است جرقه ایجاد کند.
این خطر در انتقال سوختهای فرار، بهویژه هنگام پرکردن یا تخلیه مخزن، اهمیت زیادی دارد.
راههای جلوگیری
- اتصال زمین و همبندی تجهیزات را مطابق طراحی فنی انجام دهید.
- مخزن، پمپ، لولهها و تجهیزات فلزی را در صورت نیاز به یک سیستم زمین مناسب متصل کنید.
- از شیلنگهای مناسب انتقال سوخت استفاده کنید.
- پیش از شروع عملیات، وضعیت اتصال زمین و کابل همبندی بررسی شود.
- از قطعکردن یا دورزدن سیستمهای حفاظتی خودداری کنید.
- هنگام انتقال سوخت، از ایجاد جریان شدید و پاشش غیرضروری جلوگیری کنید.
۴. نشتی سوخت از شیلنگ، اتصالات یا مخزن
نشتی سوخت باعث پخششدن مایع و ایجاد بخارات قابل اشتعال میشود. اگر این نشتی در نزدیکی موتور، تابلو برق، سطح داغ یا منبع جرقه رخ دهد، احتمال آتشسوزی افزایش پیدا میکند.
دلایل رایج نشتی
- ترکخوردگی یا فرسودگی شیلنگ
- شلبودن اتصالات
- خرابی آببندها
- فشار بیش از حد در مسیر
- خوردگی مخزن یا لولهها
- استفاده از قطعات ناسازگار با سوخت
راههای جلوگیری
- پیش از هر بار استفاده، پمپ، شیلنگ و اتصالات را بررسی کنید.
- شیلنگهای فرسوده، متورم یا ترکخورده را تعویض کنید.
- از بست و اتصالات مناسب نوع سوخت استفاده کنید.
- نشتی را با دست یا شعله بررسی نکنید.
- در صورت مشاهده نشتی، انتقال سوخت را متوقف و منبع نشتی را ایمن کنید.
- مواد جاذب و تجهیزات کنترل نشت را در محل داشته باشید.
- ۵. وجود شعله، سیگار یا عملیات گرم در نزدیکی سوخت
شعله مستقیم، سیگار، فندک، جوشکاری، برشکاری و سنگزنی میتوانند بخارات سوخت را مشتعل کنند. حتی اگر مایع سوخت در فاصلهای دورتر باشد، بخارات آن ممکن است در محیط حرکت کرده و به منبع حرارت برسند.
راههای جلوگیری- محدوده انتقال سوخت را بهعنوان منطقه ممنوعه برای سیگار و شعله مشخص کنید.
- عملیات جوشکاری، برشکاری و سنگزنی را از محل انتقال سوخت جدا کنید.
- پیش از انجام عملیات گرم، مجوز کار و ارزیابی خطر انجام دهید.
- مواد قابل اشتعال اضافی را از محل دور کنید.
- تابلوهای هشدار و ممنوعیت استعمال دخانیات را نصب کنید.
- تجهیزات اطفای حریق مناسب در دسترس باشد.
- ۶. تماس سوخت با سطوح داغ و موتورهای روشن
سطح داغ اگزوز، موتور، ژنراتور، لولههای بخار و تجهیزات حرارتی میتواند بخارات یا سوخت نشتکرده را مشتعل کند. انتقال سوخت در نزدیکی ماشینآلات روشن، بدون رعایت فاصله ایمن، خطرناک است.
راههای جلوگیری - محل انتقال سوخت را از سطوح داغ و منابع حرارتی دور کنید.
- پیش از سوختگیری، در صورت امکان موتور تجهیز را خاموش کنید.
- از ریختن سوخت روی موتور، اگزوز یا قطعات داغ جلوگیری کنید.
- عایقکاری و محافظ حرارتی تجهیزات را بررسی کنید.
- مسیر شیلنگ را از کنار اگزوز و بخشهای داغ عبور ندهید.
- فاصله ایمن بین مخزن، پمپ و منابع حرارت را طبق دستورالعمل فنی رعایت کنید.
- ۷. ایجاد جرقه مکانیکی یا برخورد فلز با فلز
ضربه، اصطکاک و برخورد قطعات فلزی میتواند جرقه مکانیکی ایجاد کند. افتادن ابزار، کشیدهشدن زنجیر، خرابی بلبرینگ، گیرکردن قطعات یا برخورد نازل با سطح فلزی از مواردی هستند که باید جدی گرفته شوند.
راههای جلوگیری- از ابزار مناسب و سالم استفاده کنید.
- از پرتابکردن ابزار یا ضربهزدن به اتصالات خودداری کنید.
- قطعات متحرک پمپ و تجهیزات را بهصورت دورهای بررسی کنید.
- نازل را با احتیاط روی محل مخصوص قرار دهید.
- از قطعات و ابزار مناسب محیطهای خطرناک استفاده کنید.
- هرگونه صدای ساییدگی، لرزش یا گیرکردن پمپ را سریع بررسی کنید.
اقدامات ضروری برای کاهش خطر آتشسوزی
علاوه بر کنترل عوامل بالا، این اقدامات نیز باید در برنامه ایمنی محل کار قرار بگیرند:
- تهیه دستورالعمل مکتوب برای انتقال سوخت
- آموزش اپراتورها و کارکنان
- بررسی پیش از شروع عملیات
- علامتگذاری محدوده خطر
- استفاده از لباس، کفش و دستکش مناسب
- در دسترسبودن خاموشکننده مناسب
- جلوگیری از تجمع آب و سوخت در کف محل
- ثبت و رفع نشتیها و خرابیها
- بررسی دورهای پمپ، شیلنگ، فیلتر و نازل
- توقف فوری کار در شرایط غیرعادی
- در صورت مشاهده نشتی یا آتشسوزی چه کنیم؟
- عملیات انتقال سوخت را متوقف کنید.
- در صورت ایمنبودن، منبع برق و پمپ را قطع کنید.
- افراد غیرمسئول را از محل دور کنید.
- از روشنکردن خودرو، کلید برق یا هر وسیله ایجادکننده جرقه خودداری کنید.
- از ورود سوخت به فاضلاب یا کانالها جلوگیری کنید.
- موضوع را به مسئول ایمنی اطلاع دهید.
- اگر آتشسوزی رخ داد، فقط در صورتی برای خاموشکردن اقدام کنید که آموزش دیده باشید و مسیر خروج ایمن در اختیار داشته باشید؛ در غیر این صورت، محل را تخلیه و با نیروهای امدادی تماس بگیرید.
جمعبندی
مهمترین عوامل ایجاد جرقه و آتشسوزی هنگام انتقال سوخت عبارتاند از: - استفاده از تجهیزات برقی نامناسب
- تجمع بخارات و تهویه ضعیف
- الکتریسیته ساکن و اتصال زمین نامناسب
- نشتی از مخزن، شیلنگ یا اتصالات
- وجود شعله، سیگار یا عملیات گرم
- تماس سوخت با سطوح داغ
- ایجاد جرقه مکانیکی بر اثر ضربه و اصطکاک
- با انتخاب تجهیزات سازگار با نوع سوخت، استفاده از تجهیزات مناسب محیط خطرناک، کنترل نشتی، رعایت اتصال زمین و آموزش کارکنان میتوان احتمال آتشسوزی را تا حد زیادی کاهش داد.
نوشته شده در 17 مرداد 1405
توسط
علیرضا همتی
همچنین بخوانید...
دیدگاه خود را بنویسید